นิทานชาดก500ชาติ

1อปัณณกชาดก: อ้ายจำเรียน ว่าด้วยการรู้ฐานะและไม่ใช่ฐานะ

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในหมู่บ้านเล็ก ๆ แห่งหนึ่ง มีชายแก่ชื่อว่า "อ้ายจำเรียน" เขาเป็นคนที่มักทำอะไรโดยไม่คิดถึงความเหมาะสมและฐานะของตนเอง อ้ายจำเรียนเลี้ยงกระบือคู่ใจชื่อ "อ้ายดำ" ซึ่งขยันและซื่อสัตย์

วันหนึ่ง อ้ายจำเรียนได้ยินข่าวว่ามีขบวนเกวียนของพ่อค้าที่มั่งคั่งผ่านมาหมู่บ้าน เขาเห็นเกวียนที่เต็มไปด้วยสินค้าและมองดูพ่อค้าที่แต่งกายงดงามก็เกิดความอยากเป็นเช่นนั้น อ้ายจำเรียนคิดว่า "เราน่าจะใช้ชีวิตอย่างพ่อค้ามั่งคั่งบ้าง ทำไมเราถึงต้องลำบากเลี้ยงกระบืออยู่เช่นนี้?"

เขาจึงขายกระบืออ้ายดำเพื่อนำเงินไปซื้อเสื้อผ้าหรูหราและเกวียนคันใหญ่ จากนั้นเขาก็แต่งตัวเหมือนพ่อค้าและเดินทางเข้าเมืองเพื่ออวดฐานะใหม่

แต่เมื่อถึงเมือง อ้ายจำเรียนพบว่าเขาไม่มีความรู้เรื่องการค้าขาย และเงินที่ได้จากการขายอ้ายดำก็หมดไปอย่างรวดเร็ว เขากลับกลายเป็นคนที่ไม่มีทั้งเพื่อน ไม่มีทั้งทรัพย์สมบัติ และไม่มีแม้แต่กระบือที่เคยช่วยเขาทำงาน

เมื่อหมดหนทาง อ้ายจำเรียนจึงกลับไปยังหมู่บ้านของตน เขาตระหนักได้ว่าเขาควรยอมรับฐานะและหน้าที่ของตนเอง ไม่ควรพยายามเป็นสิ่งที่ไม่เหมาะกับตน

เขาเสียใจที่ขายอ้ายดำไปและสัญญาว่าจะไม่ทำสิ่งใดโดยไม่พิจารณาฐานะของตนอีก

คติสอนใจ:

การกระทำใด ๆ ควรพิจารณาความเหมาะสมตามฐานะของตน

ความโลภและความอยากได้ในสิ่งที่เกินตัว อาจนำไปสู่ความสูญเสีย

ความสุขที่แท้จริงอยู่ที่การยอมรับตัวเองและทำหน้าที่ของตนอย่างเต็มที่

เรื่องกระบือนันทิวิสาล

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในหมู่บ้านเล็ก ๆ มีชายแก่คนหนึ่งชื่อว่า "ลุงจำเรียน" เขาเป็นเจ้าของกระบือชื่อ "นันทิวิสาล" กระบือผู้แสนแข็งแรงและซื่อสัตย์ นันทิวิสาลเป็นกระบือที่ช่วยลุงจำเรียนทำงานในนาและลากเกวียนเป็นประจำ

วันหนึ่ง มีการแข่งขันลากเกวียนในหมู่บ้านพร้อมรางวัลใหญ่ ลุงจำเรียนตัดสินใจเข้าร่วมการแข่งขัน โดยหวังว่านันทิวิสาลจะพาเขาไปคว้าชัยชนะ

เมื่อถึงวันแข่งขัน ลุงจำเรียนกลับพูดกับนันทิวิสาลด้วยวาจาไม่ดีว่า

"ไอ้ควายโง่! เจ้าอย่าได้ทำให้ข้าอับอาย ถ้าเจ้าแพ้ ข้าจะลงโทษเจ้าแน่!"

นันทิวิสาลได้ยินคำพูดหยาบคายของลุงจำเรียนก็เสียใจมาก แม้มันจะแข็งแรง แต่จิตใจของมันห่อเหี่ยวจนไม่มีแรงลากเกวียนให้ขยับได้

เมื่อการแข่งขันจบลง ลุงจำเรียนพ่ายแพ้ เขารู้สึกผิดที่พูดจาไม่ดีต่อกระบือผู้ซื่อสัตย์ เขาจึงไปขอโทษนันทิวิสาลว่า

"อ้ายนันทิวิสาล ผู้แสนดี ข้าผิดไปแล้วที่พูดจาไม่ดีกับเจ้า ข้าเชื่อว่าเจ้าเป็นกระบือที่แข็งแรงและฉลาดที่สุดในหมู่บ้าน"

นันทิวิสาลได้ยินคำพูดที่อ่อนโยนของลุงจำเรียนก็กลับมามีกำลังใจ มันตัดสินใจช่วยลุงจำเรียนอีกครั้ง ในการแข่งขันรอบใหม่ นันทิวิสาลออกแรงลากเกวียนหนักจนชนะเลิศและทำให้ลุงจำเรียนได้รับรางวัลใหญ่

คติสอนใจ:

การพูดจาดีและให้กำลังใจสามารถสร้างพลังและความสำเร็จได้

คำพูดหยาบคายและดูถูกผู้อื่น อาจทำให้ความสัมพันธ์และความตั้งใจดีสูญเสียไป

ความเมตตาและคำพูดดีมีค่ามากกว่าคำตำหนิที่รุนแรง